فارسی | عربی | اردو | English
سلام علیکم به سایت مبلّغان مجتمع آموزش عالی فقه خوش آمدید. لطفاً با درج نظرات خود در بخش نظرخواهی مطالب سایت ما را در ارائه خدمات بیشتر یاری فرمایید. با تشکر

صفحه اصلی فراخوان جشنواره تبلیغ نوین درباره پایگاه تبلیغ ناب نشریات تبلیغ کتابخانه تبلیغ خاطرات تبلیغی ارتباط با ما
صفحه اصلی > صفحه اوّل 


  چاپ        ارسال به دوست

اخلاق در اجتماع

اخلاق در اجتماع

بسم الله الرحمن الرحیم الحمد لله رب العالمین والصلاة والسلام علی اشرف الانبیا والمرسلین سیدنا و نبینا ابی القاسم محمد و علی اهلبیته الطاهرین واللعن الدائم علی اعدائهم اجمعین.

قال الرسول صلی الله علیه و آله وسلم : انی بعثت لاتمم مکارم الاخلاق.[1]

مقدمه 

اخلاق جمع خُلق وخُلق شکل وهیئت درونی انسان است همانطورکه خَلق شکل و ماهیت ظاهری انسان هاست.[1] ذاتا همه انسانها دوست دارند زندگی شان سرشار از صمیمیت، مهربانی و صفا باشد، شهرما نیز آباد و بانشاط باشد حریم خصوصی و اجتماعی انسان ها محفوظ بماند و روابط ما توام با اخلاق و معیار اسلامی و انسانی باشد حق وحقوق همگان رعایت شود ارتباط های ما بر اساس ارزشهای دینی و انسانی ما شکل بگیرد شهروندان ما باصمیمیت، همدردی، همدلی، عاطفه و احساس پاک انسانی باهم در تعامل باشند.

این مقدور نیست جز در سایه ای اخلاق نیک؛ اخلاق و رفتار نیک انسانها نقش اساسی در نشاط و آرامش زندگی فردی واجتماعی دارد. وقتی زندگی بانشاط داریم که گام های عملی در راستای فضایل اخلاقی برداریم. فضایل و رذائل اخلاقی در بستر اجتماع محقق می شود. عقبه ای هر بی بندوباری، شرارت، تجاوز، ظلم و جنایات و دیگر رذائل اخلاقی اضطراب روحی و سلب امنیت شهروندان را در پی دارد.

بنابراین برهمه لازم و ضروری است که فضایل اخلاقی را در وجود خویش نهادینه کنیم و در فرهنگ سازی فضایل اخلاقی مجدانه تلاش نماییم. همانگونه که رذائل اخلاقی شهروندان باعث ناامنی جامعه، رکود اقتصادی، عدم رشد علمی در جامعه می شود اگر مردم  از فضایل اخلاقی در جامعه برخوردار باشند خود مایه ای رشد علمی و شکوفایی اقتصادی در جامعه خواهند شد؛ در ضمن یک آرامش روحی و پویایی فکر در شهروندان ایجاد می شود. بناّبراین با رعایت نمودن فضایل اخلاقی و توصیه نمودن دیگران به اخلاق والای انسانی زمینه ساز پیشرفت در بخش های مختلف جامعه خویش باشیم.

اهمیت اخلاق

اخلاق و نظام اخلاقی بار ارزشی زیادی دارد و علاوه بر تاکید دین مبین اسلام و پیشوایان معصوم علیه السلام علماء و دانشمندان در طول تاریخ بحث های مفصلی در زمینه اخلاق کرده اند اخلاق نیک و شایسته نیکو ترین حلقه اتصال بین افراد جامعه و شهروندان می باشد. اخلاق مقدمه تمام کمالات و معارف به شمار می رود. هرچند علم نور است و لکن اخلاق رکن اساسی ارتباط و نشر بقیه علوم می باشد. از اخلاق در قرآن و گفتار ائمه اطهار سخن های زیادی شنیده شده است. آری اخلاق آنقدر مهم است که خداوند کاملترین و آخرین پیامبر خویش را به عنوان نمونه اخلاق و الگو معرفی می کند، چنین است که رسول مکرم اسلام هدف از رسالتش را تکمیل دین و مکارم اخلاق معرفی می کند آنجا که می فرماید«انی بعثت لاتمم مکارم الاخلاق» در تکمیل اهمیت و ارزش اخلاق این نکته را نیز میتوان یاد آور شد که کانت اندیشمندی که بزرگترین نظام اخلاقی غیر دینی را پایه ریزی وتاسیس کرد گفته اند که خود زاهدانه زندگی کرد و به پیروان خود نیز این مسئله را سفارش می نمود. در عبارتی گفته است: دو چیز روح مرا به خضوع و خشوع وامیدارد که اولی آسمان پرستاره بالای سرم است و دومی اندیشه و اخلاق درونم است.[2]

اهمیت و جایگاه اخلاق در خانه و اجتماع

در طول تاریخ انسانها زندگی جمعی داشته هر چند در تاریخ افرادی معدودی بوده اند که از زندگی اجتماعی پرهیز داشته و اجتماع را زمینه ساز انحراف و گناه میدانستند. اما حقیقت آن است که زندگی اجتماعی و ارتباط سازنده با دیگران یکی از مهمترین و اصلی ترین نیاز های روحی انسانهاست . طبق گفتار دانشمندان آدم ها طبیعتا اجتماعی است، یعنی ذات و فطرت بشر نیاز دارد که در اجتماع زندگی کنند انسان به تنهایی قادر نیست مایحتاج زندگی خویش را فراهم نماید انسان در اجتماع به دنیا می آید و در اجتماع میتواند زندگی خود را رشد و شکوفا نماید. انسان در معاشرت با دیگران است که خود را بهتر میشناسد.

 به راستی اجتماع یا همان شهرنشینی است که استعداد انسانها رشد و نمو پیدا میکند و انکشافات حیرت انگیز را به و جود می آورد.

پس زندگی شهری و اجتماعی نیاز هرانسان است. زندگی آدمیان در شهر و اجتماع تعاملاتی را به و جود می آورد که در پویایی و شکوفایی او تاثیر انکار ناپذیری دارد. علاوه بر این نکته ای دیگری که بار ارزشی و جایگاه ویژه شهروندی و معاشرت را در اخلاق نشان می دهد این است که بسیاری از فضایل و رذائل اخلاقی در زندگی شهروندی و معاشرت با دیگران ظاهر و هویدا می شود و فضای مناسب برای فضایل مانند عدالت، احسان، ایثار، تعاون، تواضع، امانت، صراحت، صدقه، فداکاری، حجاب و مانند آن.

 و همچنین رذائل اخلاقی مانند ظلم، تکبر، خیانت، خباثت، دروغ، غیبت، حسادت، بی حیائی، رشوه خواری و امثال این ها در اجتماع  و ارتباط شهروندی محقق می شود بهره گیری از تجارب و توانمندی های دیگران در اجتماع حاصل می شود. دانش اندوزی و تربیت با ان همه ارزش و منزلت که در اسلام دارد بدون زندگی در اجتماع بدست نمی آید. بنابر این وقتی در اجتماع  و در شهر زندگی میکنیم این زندگی شهری و جمعی خود مسئولیت ساز است  انسان در قبال خود و جامعه خویش مسئولیت دارد. یاد آور شدیم که اجتماع زمینه انجام فضایل و رذائل اخلاقی است چگونه  میتواند یک انسان بافضیلت بود؟ در نتیجه وظیفه اخلاقی ما نسبت به شهروندان ما چیست؟

1.کار گشایی و خدمت به دیگران

در اسلام خدمت به هم نوعان سفارش اکید شده است و این خود از توفیقات مهم یک انسان است که گشایش و حل مشکلات مردم به دست او باشد. نعمتی بزرگی است که هزارن شکر وسپاس می طلبد و در نزد دانشمندان و عقلای عالم نیز کارگشایی و خدمت به خلق امر مقدس است؛ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وسلم می فرماید«خیر الناس من نفع الناس» ( بهترین مردم کسی است که مردم از او سود و بهره ببرد)[3]در اجتماع وقتی نگاهی به اطراف خود می اندازیم میبینیم اطراف ما، کلاس درس، میز، دفتر و قلم، دانشکده، و دانشگاه همه نشان از خدمت شهروندان و انسانهای دیگر است پس برما نیز لازم است بپاس زحمات دیگران گره از کار دیگران بگشاییم و نقشی سالم و بهتر در جامعه داشته باشیم ما با عملکرد درست در حفظ و پیشرفت شهر مان زحمات دیگران را قدر بدانیم  و با رفتار نیک خود تشویق بر تلاش بیشتر شهروندان بشویم. یکی از کارگشایی هایی خوب، حل اختلافات بین مردم می باشد؛  مثلا بهترین کار حل اختلاف بین دو برادر مومن و یا بین زن و شوهر است.

در مقابل یکی از زشت ترین رذائل اخلاقی نفاق و اختلاف است برای کار گشایی و خدمت به خلق راه های مختلف وجود دارد. یکی سرمایه خوب دارد با انفاق به نیاز مندان یا ایجاد اشتغال برای جوانان باعث حل مشکل می شود دیگری باهنرش، یکی با علمش مصدر خدمت می شود. اگر هر کسی به اندازه توانایی اش دست نیاز مندان را بیگیرد هم یک خدمت به هم نوعان خود نموده است و هم این امر تبدیل به یک فرهنگ عمومی می شود. به قول شاعر:

تاتوانی به جهان خدمت محتاجان کن        به دمی یادرمی یاقلمی یاقدمی

2. فداکاری و ایثار

ایثار کلمه زیبا ست در اسلام نیز فضیلت بزرگی شمرده می شود. اما عملی است دشوار و سخت که کاری هر انسانی نیست. گذشتن از خود و مقدم داشتن دیگران کاری انسانهای بزرگ است و ایثارگری شجاعت بزرگ می طلبد. برادری و دین داری در سایه ایثار معنی می شود. ایثار از فضیلت های بزرگ اخلاقی است که اوج و شکوه آن در حماسه عاشورا از یاران امام حسین علیه السلام ظاهر شد. عباس علمدار کنار فرات می رسد اما به یاد لب های تشنه ای امام حسین علیه السلام  و اطفال خیمه گاه و یاران امام حسین علیه السلام  آب نمی نوشد در لهوف و کتب عزاداری امام حسین علیه السلام این مطلب موجود است.

 همینطور در مجلس یزید وقتی فرمان کشتن امام سجاد علیه السلام صادر می شود حضرت زیب خود را سپر بلا قرار می دهد و اجازه نمی دهد کوچکترین آسیب به امام برسد. از آن طرف بی وفائی یکی از رذائل اخلاقی به شمار می رود در غدیر خم گروه های زیادی از مسلمانان با امام علی علیه السلام  بیعت نمودند وعهد بستند اما بعدا بی وفائی نمودند؛ حقشان را غصب نمودند. امام حسین را عده ای زیادی از مسلمانان به کوفه دعوت نمودند ولی هنگام ورود تنها گذاشت و پیمان شکستند و لگه ننگ بر سینه تاریخ زدند.

بنابر این فداکاری و ایثار بزرگ ترین فضیلت اخلاقی است و باید این اینگونه اخلاق را، در جامعه فرهنگ سازی نماییم تا شهرما پر از ایثار گران و جوان مردان باشند.

3. شجاعت و جوانمردی

نمونه ای دیگر از فضایل اخلاقی که، یک شخص در اجتماع داشته باشد،  شجاعت و جوانمردی است. آنچه مانده گار است نام نیک آدم ها است. یک جوان باجوانمردی شان در دلها جا می گیرد و جاویدانه میماند نه با ایجاد رعب و وحشت؛ در بین اجتماع  زندگی معصومین (ع) و مردان بزرگ تاریخ ساز پر از جوانمردی وشجاعت است. شخص جوانمرد نه تنها ظلم نمیکند بلکه در پی دفاع  از حق مظلوم از ظالم است. پس تلاش کنیم در زندگی مان جوانمرد باشیم. 

4. امانت داری

امـانـت داری از صفات اخلاقى و ملكوتى می باشد و امانت داری واژه زيـبـا و مـقـدسـى اسـت. وجـود اين واژه نشان دهنده قداست و شايستگى خارق العاده اى مى باشد كه در متن امانت نهادینه شده است. بر ما لازم و ضروری است که یک انسان امانت دار باشیم و این فضیلت اخلاقی را در اجتماع  نیز ترویج کنیم. صفت امانت داری در روح و روان انسان هاى پاك سيرت وجـود دارد و هـمـواره در گـفـتـار، رفتار، كردار و اعمال آنان نمايان است.

اگـر بـا ديدى بهتر نگاه کنیم می بینیم حتی انسانهای که در امانت خیانت کار اند و هیج پایبندی به فضایل اخلاقی ندارد بازهم شیفته روح امانت داری است. دليل آن اين است كه امانت در بردارنده امـنـيـت و امـان است. كلمه اى كه با شنيدن نام آن، نوعى آرامش خـاطـر و آسـايـش خـيـال را براى انسان هدیه می کند و در پـنـاهش امنيت روح و روان او را تضمين مى كند و از هر گونه خوف و ترس در امان مى دارد. قرآن کریم اشاره زیبایی به امانت دارى در طول زندگى و پاداش عظيمى كه به شـخـص امـيـن تعلق مى گيرد، دارد مى فرمايد «والذين لامـانـاتهم وعهدهم, راعون والذين هم لشهاداتهم قائمون والذين هم على صلاتهم يحافظون اولئك فى جنات مكرمون » (و آنان كه امانت و عـهـد و پيمانشان را رعايت مى كنند و آنان كه براى شهادت به حق قيام مى كنند و آنان كه بر نمازشان مواظبت دارند، اينان در باغ هاى بهشت با عزت و احترام متنعم اند.»[4]

یکی از القاب زیبای پیامبر اسلام امین است؛ حضرت قبل و بعد از بعثت به محمد امین معروف بود و مردم اشیاء گرانبهای خویش را نزد آن حضرت به امانت می‌سپردند. حتی درشب هجرت که رسول خدا مخفیانه از مکه خارج شد، امانت های مردم را که غالباً مال همان کفار بودند و به امیرالمؤمنین علیه‌‌السلام فرمود تا در موقع مناسب به صاحبانش برگرداند[5].

5. احسان و نیکی به دیگران

احسان و نیکی به مردم از جمله صفاتی است که موجب برطرف‌شدن سختی‌ها و مشکلات می‌شود، و از همه مهم‌تر، در نزد مردم محبوب و آبرومند می شود. در آیات قرآن کریم و در روایات به فراوانی توصیه به احسان و نیکی نسبت به دیگران شده است؛ اخلاق اسلامی، انسان را موظف می‌کند در برخورد با مردم به نیکی سخن بگوید چنانچه خداوند می‌فرماید «قولوا الناس حسنا » (با مردم به خوبی و نیکی سخن بگویید»[6] شخص مسلمان باید در رفتار خود با مردم نیز به نیکی عمل کند؛ چنانچه خداوند در سوره بقره می‌فرماید: «واحسنوا ان الله یحب المحسنین» ( نیکی کنید که خداوند نیکی کنندگان را دوست دارد[7]( گاهی اگر می بینید دعای ما مستجاب نمی شود باید علت آن را در خود جوستجو کنیم. شخصی که با بد اخلاقی هایش موجب سلب آرامش و اذیت و آزار مردم می شود چطور انتظار دارد که خودش مورد رحمت ولطف خداوند قرار بگیرد؟!

اگر رفتار و گفتار ما نیک باشد و با احسان و خلق خوش با دیگران برخورد نماییم، هم شادی و نشاط را بر دیگران هدیه کرده ایم و هم خود مان مورد رحمت خدای متعال قرار میگیریم. مردم بنده ای محبت و مهربانی اند؛ به فرموده ای امام علی علیه السلام: « الانسان عبید الاحسان. » ( آدمی بنده احسان است)[8]. برای یک شهروند نیاز است همه فضایل اخلاقی را رعایت کند در جای که نیاز است به نیاز مندان انفاق کند، با زیر دستان، پیران، زنان، و اطفال با شفقت و مهربانی رفتار نمایند. با دوستان وآشنایان صله رحم نمایند؛ صداقت، امانت داری، احترام به بزرگترها، ادب در رفتار و گفتار داشته باشد و عفت و حیا و هر آنچه از فضایل اخلاقی به شمار می رود جزء زندگی خویش قرار دهند. و از نیروی جوانی و امکانات مدنی خویش را در راه سالم و صحیح ان بهره برداری نماییم.

نتیجه و جمع بندی

راه کار مناسبی که برای اصلاح اخلاق اجتماعی و آبادی شهر نقش کلیدی دارد و اخلاق حسنه حساب می شود؛ مراقبت و مواظبت شهروندان از همدیگر است. جامعه ای که فرد فرد  اعضای آن نه تنها نسبت به عمل کرد خود،  بلکه نسبت به همه شهروندانی که مجموعا جامعه را تشکیل میدهند احساس مسئولیت نمایند و بادقت و مراقبت آگاهانه مسئولیت خودش را در جهت ارشاد  به خیر انجام دهند؛ جامعه ای می باشد پرتحرک و پویا که نقش قابل توجهی در پیش گیری از گسترش فساد و وقایع مجرمانه و ارتکاب معصیت ایفا میکنند.

توصیه به حق یا امر به معروف و نهی از منکر یکی از فرایض مهم  در دین اسلام است و سفارش بسیاری شده است. و خداوند همه انسانها را مامور و ناظر اعمال یک دیگر قرار داده است. اگر همه شهروندان در جامعه نسبت  به همدیگر احساس تکلیف کنند هم زندگی پویا و با نشاط خواهیم داشت و هم شهر باصفا و آباد. بنابر این آنچه در ترویج و اصلاح اخلاق اجتماعی و شهروندی نقش کلیدی دارد امر به خوبی ها و نهی از بدی ها و رذائل اخلاقی است. مسئله امر به معروف که هم از دستورات مهم دینی است و هم نقش پررنگ در ترویج اخلاق حسنه در میان شهروندان دارد  و از جانب دیگر یک عمل باز دارنده قوی از هنجار شکنی و بی بندوباری های که باعث سلب آرامش روحی شهروندان است و هم یک نوع رکود در پیشرفت شهری می شود می باشد.نباید از آن غافل بمانیم. عرضم را به همینجا خاتمه میدهم و در پایان ذکر از مصیبت و التماس دارام.

روضه پیامبرصلی الله علیه و آله وسلم  

روز شنبه و متعلق به پیغمبر اسلام صلی الله علیه و آله وسلم  اولین شخصیت جهان اسلام است. روز شنبه زیارت حضرت رسول از راه دور مستحب است. از همین جا دل های شمارا روانه مدینه میکنم. سلامی خدمت پیغمبر اسلام عرضه بداریم. خوشا به حال آن کسانی که اکنون زائر حرم رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم  هستند و ماه رمضان را در آن جا درک می کنند. ما هم از همین جا عرض سلام می کنیم. انشاالله فرشتگان سلام مارا به پیامبر برسانند و جواب آن حضرت را برای ما بگیرند. قرآن می فرماید: جواب پیامبر آرامش می آورد.

یکی از عوامل آرامش، سلام و درود و جواب سلام است که به مردم می دهد. قرآن می فرماید: این باعث آرامش است. زهرای مرضیه سلام الله علیها هروقت احساس دل تنگی و اندوه می کرد، به دیدار پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله وسلم می آمد و آرامش را در چهره ی پیغمبر می دید و با گفتگو با پیامبر آرامش می یافت. ای پیامبر خدا از همین جا خالصانه این سلام را به محضر شما می رسانیم و از شما می خواهیم همه مارا مشمول عنایت و شفاعت و توجه خود قرار بد هید. یا وجیها عندالله اشفع لنا عندالله. اولین مرثیه سرا و روضه خوان کنار قبر پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم ، زهرای مرضیه سلام الله علیها  بود.انس ابن مالک می گوید: آن شبی که پیغمبر را به خاک سپردیم و از غرفه او بیرون آمدیم، تاریک بود. ناگهان متوجه صدای گریه ای شدم. فهمیدم حضرت زهرا سلام الله علیها است. فرمود ای انس! پیامبر را خاک کردید؟ عرضه داشتم بله. فرمود: چطور طاقت آوردید سنگ لحد بچینید؟! چطور طاقت آوردید خاک بریزید؟[2]پیامبری که 23 سال تحمل کرد، به او سنگ زدند، ناسزا گفتند، توهین کردند، او را ساحر و مجنون خواندند همه را برای خدا تحمل کرد. می گوید اتاق را خالی کردیم. زهرای مرضیه رفت کنار قبر پدر، خاک را بر می داشت و بر سر و صورت می ریخت. بابا، یا رسول الله! یا ابتا! بابا اگر این مصیبت بر روز ها نازل شود، شب می شود. بابا برخیز من فاطمه ام همان فاطمه ای که وقتی می آمدم بلند می شدی مرا در آغوش می گرفتی. بابا چه شده صدایت می زنم اما جوابم نمی دهی؟!  الا لعنة الله علی القوم الظالمین.

علی مدد نوری

فهرست منابع



[1] . محمد باقر مجلسی، بهار الانوار، ج 76، ص 243.

[2] . سوگ نامه آل محمد، ص 23.



[1] . حسن مصطفوی، مفردات راغب،ج1؛ ص 114.چ تهران 11378.

[2] . شهیدمرتضی مطهری، فلسفه اخلاق، ص 301، چاپ صدرا.

[3] محمد باقر مجلسی، بحار الانوار. ج 72، ص 23.

[4] . سوره مؤمنون، آیه 23.

[5] . جعفرسبحانی، فروغ ابدیت، ج اول، ص 186، نشردفتر تبلیغات اسلامی،1374.

[6] سوره بقره، ایه 83.

[7] .تفسرنمونه، مکارم شیرازی،ج 16،ص 243،

[8] . علامه محمد باقرمجلسی، بحار الانوار،ج 71، ص 117.


٢٣:٢٣ - شنبه ٢٢ آبان ١٣٩٥    /    شماره : ٧٩٤٥٢    /    تعداد نمایش : ٢١١


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 





چند رسانه ای
کلیه حقوق این سایت متعلق به مدیریت ارتباطات و بین الملل مجتمع آموزش عالی فقه می باشد.