فارسی | عربی | اردو | English
سلام علیکم به سایت مبلّغان مجتمع آموزش عالی فقه خوش آمدید. لطفاً با درج نظرات خود در بخش نظرخواهی مطالب سایت ما را در ارائه خدمات بیشتر یاری فرمایید. با تشکر

صفحه اصلی فراخوان جشنواره تبلیغ نوین درباره پایگاه تبلیغ ناب نشریات تبلیغ کتابخانه تبلیغ خاطرات تبلیغی ارتباط با ما
صفحه اصلی > نمایش خبر 


  چاپ        ارسال به دوست

توسل از دیدگاه قرآن و روایات

توسل از دیدگاه قرآن و روایات

بسم الله الرحمن الرحیم لا حول ولاقوه الا بالله العلى العظیم رب اشرح لى صدرى ویسرلی امری واحلل عقدة من لسانی یفقهو قولی.الحمد لله رب العالمین والصلاة و السلام علی اشرف الانبیاء و المرسلین و علی آله الطیبین طاهرین لاسیما الامام الثانی عشر عجل الله تعالی له الفرج و اللعن الدائم علی اعدائهم اجمعین می الان الی قیام یوم الدین . اما بعد فقد قال الله الحکیم فی کتابه المجید:«یا ایها الذین آمنو اتقوا الله و ابتغوا الیه الوسیلة و جاهدوا فی سبیله لعلکم تفلحون»1

مقدمه

آیه شریفه ی که خدمت شما بزرگان و مؤمنین خواند شد ، در آن به توسل اشاره شده است . پیش از اینکه در ذیل این آیه شریفه چند کلمه عرض کنم ، مطالبی را بعنوان مقدمه خدمت شما تقدیم می کنم . بزرگان و مؤمنین شما مستحضرید که در حال حاضر وهابیت بسیاری از مسایل مسلم اسلامی را بدعت می شمارند . یکی از آنها مسأله توسل به اولیای الهی است . آنان توسل به اولیاء الهی را بدعت و شرک آلود می دانند . و کسانیکه در هنگام دعا و راز و نیاز ، متوسل به اولیای الهی می شوند آنان را بدعت گذار و مشرک دانسته و به دنبال آن قتل آنها را جائز و مال و عرض و ناموس آنها را غیر محترم شمرده و به قتل و غارت اموال و آبرو ریزی آنها مرتکب می شوند . چنانچه شما خودتان این قتل و غارتگری و آبروریزیها را از طریق رسانه ها مختلف دیدید و شنیدید.این در حالی است که پیروان مذاهب دیگر اسلامی همچون  شافعیها،مالکیها و حنفیها توسل به اولیای الهی را نه  تنها جائز شمرده و بلکه در طول تاریخ به آن عمل کرده اند . در حال حاضر نیز در بسیاری از جا ها همینطور است . چنانچه موقع مسافرت از ایران به هند برای باز دید در جامع مسجد دهلی رفتیم که در آن بسیاری از زائرین را دیدیم که اشیایی همچون مو ، انگشتر ، قرآن و ... که منسوب به حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم  است و در گوشه ای از مسجد نگهداری می شود ، مسئولین مسجد آنها را از محل بیرون آورده و زائرین  با خواندن دعا و اشعار به آنها متوسل شده و از آنها متبرک می شدند . به هر حال مسأله توسل به اولیای الهی را تمام مسلمین غیر از وهابیت جایز می شمارند و به آن عمل می کنند و لذا طرف سخن ما تنها وهابیت و تکفیریها است که با انکار بسیاری از مسایل مسلم اسلامی بین مسلمین ایجاد تفرقه و دو دستگی می کنند . البته لازم به یاد آوری است که وهابیت نیز برخی از اقسام توسل ر جائز دانسته اند . ما در ادامه سخنانم به اقسام توسل که وهابیت آنها را جائز می شمارند ، به صورت فهرست وار اشاره کرده و مسئله مورد نزاع بین مسلمین و وهابیت را به طور تفصیل بیان می کنم .

آیه ی شریفه ای که در اول عرائضم خدمت شما عرض شد ، خداوند در آن می فرماید :«یا ایها الذین امنو اتقو الله و ابتغوا الیه الوسیلة و جاهدوا فی سبیله لعلکم تفلحون ، ای کسانیکه ایمان آورده اید از خدا بپرهیزید و وسیله ای برای تقرب به او بجویید و در راه او جهاد کنید ، باشد که رستگار شوید .»

پیش از اینکه به بیان اقسام توسل بپردازم ، معنای لغوی و اصطلاحی توسل  را خدمت شما عرض می کنم .

معنای لغوی توسل

توسل و وسیله چیزی است که انسان به سبب آن به مقصود خود نایل آید.2

معنای اصطلاحی توسل

مراد از توسل آن است که فردی یا چیزیکه دارای مقام ، جاه و منزلتی نزد خداوند است ، واسطه و شفیع نزد او قرار داده شود و به واسطه او انسان به مطلوب خود نایل گردد.3

از باب مثال :در امور مادی و روز مرگی نیز همینطور است وقتی کسی می خواهد نزد سلطان و صاحبان قدرت یا فرد با شخصیتی اهداف و عرایض خود را برساند ، به خواص و نزدیکان آنها متوسل شده و انها را واسطه میان خود و آنان قرار می دهند ، تا از این طریق به اهداف خود برسد . مناسب می بینم در این جا به این نکته نیز اشاره کنم ، وسیله بر دو قسم است :

1-وسیله ی مادی مثل آب و غذا که وسیله ی رفع تشنگی و گرسنگی است .

2- وسیله ی معنوی مثل گناه کاری که خدا را به مقام و جاه  یا منزلت پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم  قسم می دهد تا از گناهانش بگذرد.و هر دو وسیله برای انسان لازم است . زیرا خداوند جهان را بر اساس نظام علت و معلول و اسباب و مسباب آفریده . چنانچه امام صادق علیه السلام در این باره می فرماید :«أبی الله ان یجری الاشیاء الا بأسبابها فجعل لکل شی سبباً ...«4

فیوضات معنوی خداوند همچون مغفرت و هدایت نیز بر اساس نظامی خاص بر انسانها نازل می شود . بنابر این چنانچه منکران اسباب تکوینی خطا کارند ،منکران اسباب در عالم تشریح نیز خطا کارند.

اقسام توسل

چنانچه پیشتر گفتیم که وهابیت نیز اقسامی از توسل را جائز می دانند و آنها عبارتند:

1-توسل به اسمای حسنای الهی

2-توسل به قرآن کریم

3-توسل به پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم در روز قیامت

4-توسل به دعای پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم در حال حیات

5-توسل به انیاء و اولیاء در حیاتشان

6-توسل به عمل صالح

وهابیها در موارد یاد شده توسل را جائز دانسته و در جواز آنها به آیات و روایاتی استناد کرده اند.5 از آنجا که این موارد ، موارد اتفاق بین وهابیت و دیگر فرق اسلامی است، ادله ی آنها را ذکر نمی کنیم و در مورد اخیر (توسل به عمل صالح) به داستان سه نفر که این داستان در کتب شیعه و اهل سنت نقل شده است ، استدلال کرده اند ما این داستان را برای رفع خستگی در این جا ذکر می کنیم .بنابر نقل بخاری داستان سه نفر بدین شرح است :

«سه نفر را در بین راه باران گرفت ، آنها به داخل غاری که در کوه بود رفتند . ناگهان از بالای کوه صخره ای افتاد و کاملا دهانه غار را بست . آنها به همدیگر گفتند : هر کس عمل صالحی دار د آن را در نظر بگیرد و خدا را به آن عمل صالح بخواند تا اینکه خدا گشایش و فرجی حاصل نماید.

یکی از آنان گفت : خدایا من پدر و مادر پیر و بچه های کوچکى دارم که آنها را سر پرستی می کنم . هرگاه مهربانی به آنها می کنم و برای آنها شیر تهیه می نمایم، قبل از بچه های خودم ، پدر و مدرم را سیراب می کنم . یک روز به خاطر دوری مسافت ، شب به خانه برگشتم و دیدم پدر و مادرم خوابیده اند با کاسه شیر بالای سر آنها حاضر شدم ولی راضی نشدم از خواب بیدارشان کنم و نیز راضی نبودم که قبل از آنها به بچه هایم شیر بدهم در حالیکه آنان به و قدمهای من چسبیده بودند ، اما این عادت من و آنها نبود که قبل از پدر و مادر غذایشان دهم ، لذا صبر کردیم تا اینکه روز شد ( و پدر و مادر از خواب بیدار شدند.) خدایا اگر تو می دانی که من این عمل را به خاطر تو انجام می دهم ، پس ما را روزنه ای را بگشا تا از آنجا آسمان را ببینم . خداوند برای آنها روزنه ای را گشود تا آسمان را ببینند.

نفر دوم گفت : خدایا برای من دختر عمویی بود که به شدت اور را دوست می داشتم ، از او خواستم تا خود را در اختیار من قرار دهد ، ولی او امتناع ورزید مگر اینکه صد دینار به او بدهم ، من تلاش نمودم و صد دینار تهیه کردم ، آنگاه او را ملاقات کرده و از او خواستم عملی انجام دهم ، او گفت : ای بنده خدا از خدا بترس و چیز مهر شده را به ناحق باز نکن (کنایه از این است که عمل نا مشروع انجام نده ).آنگاه من از جا برخاستم و پرهیز نمودم . خدایا اگر تو می دانی که آن عمل را به خاطر تو انجام داده ام پس تو برای ما گشایشی قرار ده . خداوند نیز بر آنان از غار روزنه دیگری گشود .

نفر سومی گفت : خدایا من شخصی را برای جدا سازی (چیدن ) برنج اجیر نمودم وقتی کارش تمام شد گفت : حق مرا بپرداز ، حقش را به او عرضه کردم ولی او آنرا نگرفت و ناراضی رفت . من با حق او زراعت کردم تا اینکه از آن گاوی و گاو چرانی تهیه کردم . ان اجیر آمد و گفت : از خدا بترس و در حق من ظلم نکن و حق مرا بده . گفتم : بگیر این گاو و گاوچران هم مال تو . گفت : از خدا بترس و مرا مسخره نکن . گفتم تو را مسخره نمی کنم . بگیر این گاو و گاو چران را ، هر دو مال تو است . او گرفت و رفت خدایا اگر تو می دانی که به خاطر تو چنین کردم پس گشایشی براى ما ایمان قرار ده ، پس خداوند برایشان فرجی حاصل نمود اینکه از غار خارج شدند».6

تا به حال از اقسام توسل موارد اتفاق بین وهابیان و دیگر فرق اسلامی را بیان نمودیم . اینک به مورد اختلاف می پردازیم و آن عبارت است از :

توسل اولیای الهی پس از وفات آنان

این قسم از توسل طبق نظر عموم مسلمین جایز است . ولی وهابیان آرا نه تنهاجایز ندانسته بلکه شرک آلود می دانند . ما در این جا ابتدا به اقوال طرفین اشاره و سپس به ادله ی هر دو گروه می پردازیم. ابن تیمیه می گوید:«هر کس سر قبر پیامبر و فرد صالح دیگر بیاید و حاجت خود را از او بخواهد و از او در بر طرف شدن مرض یا پرداخت قرض و مانند آنها از اموری که غیر خدا بر آن قادر نیست ، یاری طلبد ، این عمل شرک آشکار است و واجب است از صاحب این عمل خواسته شود که توبه نماید ، اگر توبه کرد عفو می شود و گرنه کشته خواهد شد»7

گروه فتوای وهابیان در جواب سؤالی از توسل می گویند :«توسل به ذات پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم  و غیر او جائز نیست . همچنین توسل به جاه پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم  و غیر او حرام است، زیرا این عمل بدعت است و از پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم  یا صحابه حکمی در این مورد نرسیده است .»8

در مقابل ابن تیمیه و پیروان او ، بقیه علمای اسلام اعم از علمای شیعه و اهل سنت قرار دارد که آنان توسل به اولیای الهی را چه در حال ممات و چه در حال حیات جائز دانسته اند . نور الدین سمهودی می گوید «استغاثه و شفاعت و توسل به پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم  و برکت او نزد خداوند از کردار انبیا و سیره سلف صالح بوده و در هر زمانی انجام می گرفته است چه قبل از خلقت و چه بعد از آن ، حتی در حیات دنیوی و در برزخ ، هر گاه توسل به اعمال صحیح باشد همانگونه که در حدیث غار آمده ، توسل به پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم اولی است . »9

    قسطلانی می گوید:«بر زائر رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم  سزاوار است که زیاد دعا و تضرع کند و استغاثه ، طلب شفاعت و توسل به ذات پاک رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم  نماید»10 ابن حجر مکی از استغاثه شافعی این دو بیت را که بر توسل شافعی به اهل بیت پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم  دلالت دارد ، نقل می کند :

آل البنی ذریعتی                                                          و هم الیه وسیلتی

أرجوبهم اعطو اغداً                                                      بیدی الیمین صحیفتی11

  دلایل وهابیان بر عدم جواز توسل به اویای الهی بعد از وفات آنها

وهابیها دو دلیل بر عدم جواز توسل به اولیای الهی پس از وفات انان ، اقامه نموده اند و آن دو دلیل عبارتند از :

الف: فقدان دلیل

چنانچه پیشتر از گروه فتوای وهابیان نقل کردیم که آنان در تعلیل عدم جواز توسل به اولیای الهی در هنگام ممات آنان ، گفته بودند: از رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم  و صحابه در این باره احادیثی وارد نشده است .در جواب این دلیل از آنان می گوییم : ادعای فقدان دلیل درست نیست . زیر ادله ی   وجود دارند که آنها توسل به اولیای الهی را پس از وفات آنها نیز تجویز می کنند ما تنها دو روایت برای شما نقل می کنیم .

1-طبرانی که از علمای بزرگ اهل سنت است در کتاب خود «المعجم الکبیر» به سند صحیح از عثمان بن حنیف نقل می کند :شخصیبه جهت حاجتی مکرر نزد عثمان بن عفان مراجعه می نمود ولی عثمان به خواسته ای توجهی نمی کرد ، پس با عثمان بن حنیف ملاقات کرده و از این موضوع شکایت کرد. عثمان بن حنیف به او گفت : آبی را آماده کن و وضو بگیر به مسجد برو و دو رکعت نماز بگذار و بعد از اتمام نماز ، پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم را وسیله قرارده و بگو :«اللهم انی اسالک و أتوجه الیک بنبیک محمد صل الله علیه و آله و سلم بنی الرحمه ، یامحمد انی اتوجه یک الی ربی فتقضی لی حاجتی » آنگاه حاجت خود را به یادآور...

عثمان بن حنیف گفت : این دستور از من نبود ، بلکه روزی خدمت پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم  بودم که نابینایی نزد حضرت آمد و از کوری چشم خود شکایت نمود . حضرت صلی الله علیه و آله وسلم  ابتدا پیشنهاد کرد که صبر کند ولی از نپذیرفت . سپس به او همین دستور را داد و آن شخص نیز بعد از ادای آن بینا شد و به مقصود خود رسید.12

این حدیث را علاوه بر طبرانی ، بسیاری از محدثان اهل سنت همچون حاکم نیشابوری ، 13ذهبی 14، هیثمی15 ، و ... نیز نقل کرده اند .

جالب توجه اینکه ابن تیمیه و دیگر وهابیها امثال رفاعی نیز به صحت این حدیث تصریح کرده اند .16

حضار محترم و مؤمنین چنانچه ملاحظه کردید ، عثمان بن حنیف به آن مرد دستور داد که «اللهم انی اسالک ...» بخواند و متوسل به پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم  بشود . این فراز از دعا عینا همان دعای توسل ما است که در مفاتیح الجنان ذکر شده است . بنابر این توسل ما به اولیای الهی نه شرک است و نه بدعت .

2-روایت دیگری را می خوانم که آن نیز بر مدعای ما دلالت دارد. سمهودی که یکی دیگر از علمای بزرگ اهل سنت است و به مذهب شافعی گرایش دارد ، می نویسد :«اهل مدینه را قحطی شدیدی گرفت ، مردم به عایشه شکایت کردند ، عایشه گفت :نظر نمایید به قبر پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم و قرار دهید از آن روز نه ای به سوی آسمان به طوری که بین قبر و آسمان سقفی نباشد . این کا را انجام دادند پس باران با دید به نحوی که گیاه رویید و شتران فربه شدند و این سنتی شد برای اهل مدینه که مواقع خشکسالی روزنه ای را به سوی آسمان باز می کنند.»17

این یک نوع توسل عملی است نسبت به قبر پیامبر (ص) و توسلی است به رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم  بعد از وفات آنحضرت .

ب: بیهوده بودن استغاثه

وهبیها بر خلاف دیگر مسلمانان به حیات برزخی ولو برای اولیای الهی ، اعتقادی ندارند . از این رو استغاثه و توسل به اولیای الهی را مانند استغاثه به سنگ بی اثر و خاصیت می دانند ، زیرا معتقدند که اولیا بعد از مرگ علم غیب ندارند و هیچ نوع تصرفی نیز نمی توانند داشته باشند .

عبدالعزیر بن باز می گوید :« اما اینکه پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم  می بیند کسی را که بر او سلام می کند ، این اصل و مدرکی ندارد و در آیات و احادیث شاهدی بر آن موجود نیست هماگونه که پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم از احوال دنیا و آنچه در آن احادیث می شود اطلاعی ندارد ، زیرا میت ارتباطش با دنیا قطع می گردد.»18

 در پاسخ این دلیل نیز باید گفت : انکار حیات برزخی و ادعای عدم اطلاع از احوال اهل دنیا با فوت انسان مخصوصا اولیای الهی بر خلاف آیات و روایات زیادی است که در قرآن کریم و منابع دعایی خود اهل سنت وار شده اند . ما چند آیه و روایت خدمت شما عرض می کنیم که آنها حیات برزخی و مطلع بودن اموات از احوال اهل دنیا را ثابت می کنند.

روح انسان پس از مرگ او باقی است

خداوند در قرآن کریم می فرماید :«قل نتوفاکم ملک الموت الذی و کل بکم ثم انکم الی ربکم ترجعون ، بگو فرشته ی مرگ که بر شما مأمور شده ، (روح) شما را مگیرد ، سپس شما را به سوی پروردگارتان باز می گرداند .»19

در این آیه شریفه «یتوفی » آمده و «توفی»  از ماده وفی است که نه از ماده فوت ، «توفی» بمعنای میراندن نیست بلکه بمعنای اخذ و گرفتن کامل است . بر این اساس از آیه بدست می آید که انسان بعد از مرگ نابود نمی شود و آنچه نابود می شود ، بدن انسان است ولی حقیقت انسان که روح و روان او است که لفظ «کم» در‌ «یتوفاکم» حاکی از آن است و فرشته مرگ آرا میگرد ، باقی بوده و هرگز در زمین گم نمی شود و لذا مرگ نابودی نیست و بلکه انتقال از جهانی به جهان دیگر است و مرگ همانند قنطره و پلی است که از این طرف به آن طرف بوسیله آن انتقال می یابد .

شهیدان در راه خدا زنده اند

در قرآن کریم در باره شهیدان چنین آمده است :« و لا تحسبن الذین قتلوا فی سبیل الله امواتا بل احیاء عند ربهم یرزقون ، هرگز گمان مبر کسی که در راه کشته شدند ، مردگانند . بلکه آنان زنده اند و نزد پروردگارشان روزی داده می شوند .»20

پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم با کشته شدگان بدر سخن می گوید

سخن گفتن پیامبر گرامی صلی الله علیه و آله وسلم با سران شرک که اجساد آنهادر چاهی ریخته شده بودند ، از مسلمات تاریخ و حدیث است. و این حدیث در بسیاری از منابع اهل سنت و شیعه از جمله صحیح بخاری21 آمده است وقتی جنگ بدر به پایان رسید و کفار قریش با دادن هفتاد کشته و هفتاد اسیر پا به فرار نهادند . پیامبر گرامی‌ صلی الله علیه و آله وسلم دستور داد کشته های مشرکان را در چاهی بریزند وقتی اجساد آنان در میان چاه ریخته شد ، آنان را یک یک به نام صدا زد و گفت ای عتبه ای شیبه ای امیه ای ابوجهل و ... آیا آنچه را که پروردگار شما وعده داده بود ، حق و پا برجا یافتید . من آنچه را که پروردگارم وعده کرده بود حق و حقیقت یافتم . در این موقع گروهی از مسلمانان به پیامبر گفتند : آیا کسانی را که مرده اند صدا می زنید ؟! فرمودند : شما ها از آنان شنوا تر نیستید (ما انتم باسمع منهم) لکن آنان قدرت بر جواب ندارد .

نتیجه

تا به حال ثبت شد که توسل به اولیای الهی پس از وفات آنان نیز جائز است . و اولیای الهی پس از مرگ نیز زنده بوده و لذا می توان از ارواح پاک انها استمداد جست .

مصائب حضرت علی اصغر علیه السلام  

 مؤمنین یکی از اولیای حضرت علی اصغر شش ماهه است که از ایشان تعبیر به باب الحوائج می شود . ما هم در این مجلس متوسل به آنحضرت شده و او را در در گاه خداوند وسیله قرار میدهیم تا خداوند بخاطر این معصوم حضرت ابا عبد الله علیه السلام گرفتایهای ما را رفع کند و حوائج ما را به استجابت برساند . ارباب مقابل نقل می کنند وقتی که همه یاران امام حسین علیه السلام به شهادت رسیدند ، ندای غریبانه امام بلند شد. «هل من ذاب یذب عن حرم رسول الله ... هل من مغیث یرجو الله باغاثتنا

 سپس امام حسین علیه السلام  نزد خواهرش ام کلثوم سلام الله علیها آمد و به او فرمود : ای خواهر ترا در مورد نگهداری کودک شیر خوارم سفارش می کنم ، زیرا او کودک شش ماهه است و مراقبت نیز دارد.

ام کلثوم عرض کرد : برادرم این کودک سه روز است که آب نیاشامیده از قوم برای شربت آبی بگیر .

امام حسین علیه السلام  علی اصغرش را در آغوش و به سوی قوم رفت . خطاب به قوم فرمود :« یا قوم ان لم ترحمونی فارحموا هذا الطفل اما ترونه کیف یتلظی عطشا»

هنوز سخن امام تمام نشده بود ، به اشاره عمر سعد ، حرمله بن کاهل اسدی گلوی نازک او را هدف تیر سه شعبه قرار داد که تیر به گلو اصابت کرد.

امام حسین  علیه السلام جنازه علی اصغر را در حالی که خونش بر سینه اش جاری بود به سوی خیمه آورد . سکینه به استقبال پدر شتافت و عرض کرد :«یا ابة لعلک سقیت اخى الماء»

امام علیه السلام  گریه کرد و فرمود :«بنیة هاک اخاک مذبوحا بسهم الاعداء» دخترم بیا (قنداقه) برادرت را بگیر که بر اثر تیر دشمن سرش جدا شده است .22  الا لعنة الله علی القوم الظالمین . نسلک اللهم ...

محمد باقر ناصرالدین

فهرست منابع

1-                سوره مائده ، آیه 35

2-                افریقی ، ابن منظور ، لسان العرب ، ماده «وسل»، ناشر:دار احیاء التراث العربی (بیروت) جاپ اول ، سال 1408 ق.

3-                آلوسی ، سید محمود ، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی ، ج 6 ،ص 124 به بعد ، ناشر : دا احیاء التراث العبی (بیروت)

4-                مجلسی ، محمد باقر، بحار الانوار ، ج 9 ص 222 ، ناشر : مؤسسه الوفاء (بیروت) چاپ دوم ، سال 1403 ق

5-                احمد بن حنبل ، مسند ، ج 4 ، ص 445 ، ناشر دار صادر (بیروت)

6-                بخاری ، صحیح بخاری ، ج 4 ،ص 173 (کتاب الانبیاء) ، ناشر : دار احیاء التراث العربی (بیروت) و بیز ر.ک : ببرسی ، مجمع البیان ، ج 3 52 ، ناشر : مکتبة الاسلامیه (تهران) چاپ پنجم ، سال 1395 ق.

7-                به نقل از سید محسن امین ، کشف الارتباب ، ص 228 ، ناشر : منشرات دار الکتب الاسلامیه (قم) چاپ دوم ، سا 1382 ق.

8-                البدع و المحدثات و ما لا اصل له ، ص 266-265

9-                سمهودی ، وفاء الوفاء ، ج4 ، ص1372 ، ناشر : دار احیاء التراث العربی ، چاپ سوم ، سال 1401 ق.

10-            قسطلانی ، المواهب الدنیة ، ج 4 ، ص 593 ، ناشر : دار المعرفة (بیروت) چاپ دوم ، سال 1392 ق.

11-            به نقل از سید محسن امین ، دشف الارتیاب ، ص 257 پیشین.

12-            طبرانی ، المعجم الکبیر ، ج 9 ، ص 30 ، ناشر : دارء احیاء التراث العربی (بیروت)

13-            حاکم نیشابوری ، المستدرک علی الصححین ، ج 3 ، ص 108 ، ناشر : دارالمعرفة (بیروت)

14-            ذهبی ، سیر اعلام النبلاء ، ج2 ، ص 118 ، ناشر : دا احیاء التراث العربی (بیروت) چاپ اول ، سا 1405 ق.

15-            هیثمی ، مجمع الذوائل ، ج 9 ص 256 ناشر : دار الکتب العلمیة ، (بیروت) سال 1408 ق.

16-            به نقل از ، سبحانی ، ایین وهابیت ، ص 148 ، ناشر : دفتر انتشارات اسلامی ، وابسته به جامعه مدرسی حوزه علمیة قم

17-            سمهودی ، وفاء الوفاء ، ج4 ص 1374 ، پیشین

18-            مجموع فتاوی بن باز ، ج 2 ، ص 765.

19-            سوره سجده ، آیه 11

20-            سره آل عمران ، آیه 169

21-            صحیح بخاری ، ج 5 ، ص 97-98 ، پیشین .

22-            محمدی شتهاردی ، محمد ، سوگنامه آل محمد (ص) ، ص 329-330 ، ناشر : انتشارات ناصر ، (قم) چاپ نوزدهم ، 1382 ش.


١٣:٠٧ - شنبه ٢٩ آبان ١٣٩٥    /    شماره : ٧٩٦٦٣    /    تعداد نمایش : ٥١٦


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 





چند رسانه ای
کلیه حقوق این سایت متعلق به مدیریت ارتباطات و بین الملل مجتمع آموزش عالی فقه می باشد.